Badanie trzech osób wapujących w barze oraz eksperymenty, w których myszy narażano na działanie tkanin zanieczyszczonych aerozolem z e-papierosów, spotkały się z krytyką dotyczącą sposobu wykorzystywania ich wyników do oceny ryzyka dla osób postronnych i dzieci.
Komentator zajmujący się redukcją szkód powodowanych przez tytoń Clive Bates oraz badacz dr Roberto Sussman zakwestionowali włoskie badanie jakości powietrza wewnątrz pomieszczeń, które poparło rozważenie szerszych ograniczeń dotyczących wapowania. Osobno Sussman przeanalizował osiem badań na myszach, badających skutki pozostałości osadzających się na materiałach w gospodarstwach domowych.
Wspólne pytanie dotyczy tego, na ile eksperymenty odzwierciedlają codzienne narażenie oraz czy dowody uzasadniają przypisywane im ostrzeżenia zdrowotne.
Trzy osoby wapujące i porównanie z poboczem drogi
To włoskie badanie pilotażowe, opublikowane w czasopiśmie Multidisciplinary Respiratory Medicine w 2 listopada, wykorzystało przenośny monitor AirBeam3 do pomiaru cząstek unoszących się w powietrzu podczas spaceru wzdłuż mniej i bardziej ruchliwych dróg oraz wewnątrz baru z trzema osobami wapującymi.
Badacze z Narodowego Instytutu Onkologii w Mediolanie odnotowali w barze średnie stężenie drobnych cząstek, znanych jako PM2.5, wynoszące 28,8 mikrogramów na metr sześcienny, przy wartości szczytowej 84,7. Średnia była 6,5 times poziomu na mniej ruchliwej ulicy i 3,1 times poziomu na bardziej ruchliwej ulicy.
Doszli do wniosku, że wapowanie w pomieszczeniach pogarsza jakość powietrza, i poparli rozważenie rozszerzenia ograniczeń dotyczących palenia w pomieszczeniach. Przyznali jednak, że „to badanie nie może określić ilościowo bezpośrednich zagrożeń dla zdrowia”.
Bates zakwestionował wybór porównania. „Dlaczego nie porównać z barem bez osób wapujących, restauracją lub sklepem?” — zapytał. „A co z porównaniem z badaniami dotyczącymi palenia?”
Jego krytyka polega na tym, że porównanie baru z ulicami na zewnątrz nie odpowiada na pytanie, jak jakość powietrza w nim wypada na tle innych wnętrz, w tym miejsc, w których nikt nie wapuje.
Zakwestionował także, co odczyty stężenia cząstek mówią o substancjach, którymi ludzie faktycznie oddychaliby.
A co z porównaniem z badaniami dotyczącymi palenia?
Powiedział: „Aerozol z e-papierosów bardzo różni się od produktów spalania i rozpadającej się nawierzchni drogowej, które składają się na zewnętrzne PM.”
Co może nam powiedzieć monitor
Sussman, fizyk i badacz z Instytutu Nauk Jądrowych Narodowego Uniwersytetu Autonomicznego Meksyku, zgłosił dalsze zastrzeżenia dotyczące pomiarów.
Sussman powiedział, że w badaniu monitorowano trzy osoby wapujące przez 18 minut, ale nie podano, ile zaciągnięć wykonały ani gdzie względem nich ustawiono monitor.
Jak argumentował, te szczegóły mogły wpłynąć na odczyty. Monitor znajdujący się blisko wydychanego obłoku może zarejestrować inne stężenie niż monitor umieszczony w innym miejscu pomieszczenia.
Sussman zakwestionował również przydatność urządzenia optycznego do pomiaru szybko odparowujących kropelek aerozolu z e-papierosów. Argumentował, że takie urządzenia mogą nie wykrywać kropelek lub błędnie obliczać ich rozmiar i liczbę, co utrudnia interpretację wyników.
Jego zastrzeżenie dotyczy także traktowania tych kropelek jako równoważnych cząstkom występującym w zanieczyszczeniach komunikacyjnych. Powiedział, że różnią się one składem chemicznym i zachowaniem, w tym czasem, przez jaki pozostają w powietrzu.
Bates również zwrócił uwagę na różnice w czasie narażenia, jednocześnie uznając, że osoby pracujące w barach znajdują się w innej sytuacji niż klienci odwiedzający je na krótko.
Łącznie ich krytyka podważa przejście od odczytu pomiaru cząstek do zalecenia politycznego: należy uwzględnić to, co zmierzono, co to zawierało i jak długo ludzie byli na to narażeni.
Od klatki dla myszy do rodzinnego domu
Sussman przedstawia powiązaną wątpliwość w swojej krytyce eksperymentów na myszach, opublikowanej 2 listopada.
Zidentyfikował osiem badań, cztery z Australii i cztery ze Stanów Zjednoczonych, analizujących narażenie na to, co badacze nazywają aerozolem z wapowania z tzw. trzeciej ręki. Odnosi się to do materiału osadzonego na powierzchniach po wapowaniu, a nie do unoszącego się w powietrzu aerozolu, który mógłby wdychać przypadkowy obserwator.
W eksperymentach zazwyczaj narażano tkaniny, takie jak ręczniki, dywany lub tapicerka, na aerozol z wapowania wytwarzany przez maszynę. Następnie materiały umieszczano z myszami, co pozwalało badaczom analizować skutki biologiczne w porównaniu z grupami kontrolnymi otrzymującymi czyste materiały.
W badaniach analizowano wyniki obejmujące zmiany w płucach, stany zapalne, krzepnięcie krwi i funkcje poznawcze.
Główna krytyka Sussmana dotyczy tego, czy zanieczyszczone tkaniny i kontakt zwierząt z nimi odzwierciedlają warunki, z jakimi dzieci mają do czynienia w domu.
Według jego oceny dostępne dowody nie wykazały porównywalnego narażenia na pozostałości w zwykłych domach, w których na co dzień odbywa się wapowanie. Twierdzi on, że bez tego powiązania efekty laboratoryjne nie mogą potwierdzić występowania takich zagrożeń w rzeczywistych warunkach.
Setki zaciągnięć na tkaniny domowe
Jedno z badań, które omawia, opublikowanym w Tobacco Induced Diseases w 2024, poddano domowe materiały działaniu 400 zaciągnięć dziennie. Następnie myszy przez cztery miesiące przebywały z poddanymi działaniu materiałami, które wymieniano co tydzień.
Naukowcy zgłosili zmiany w aktywności płytek krwi i szybsze tworzenie się skrzepów w swoich testach eksperymentalnych. Płytki krwi to składniki krwi, które pomagają tworzyć skrzepy.
Sussman kwestionuje adekwatność ekspozycji zastosowanej do uzyskania tych wyników. W swojej krytyce opisuje dwa badania tego samego zespołu badawczego, w których przez pięć dni w małej komorze nanoszono na tkaniny 2000 zaciągnięć.
Twierdzi, że połączenie tej skoncentrowanej ekspozycji z urządzeniem o dużej mocy i płynem o wysokiej zawartości nikotyny stwarza warunki dalekie od zwykłego wapowania w gospodarstwie domowym.
Wyraża również obawy, że ustawienia urządzenia i przepływ powietrza mogły powodować przegrzewanie, potencjalnie zmieniając substancje chemiczne osadzające się na tkaninach. Jest to jego ocena konfiguracji eksperymentalnej, a nie wykazany pomiar przegrzewania w tych badaniach.
Brakujące szczegóły utrudniają ocenę wyników
Inne eksperymenty spotykają się z krytyką za dostarczanie zbyt małej ilości informacji o sposobie wytworzenia aerozolu.
Sussman twierdzi, że niezbędne szczegóły obejmują urządzenie, oporność grzałki, moc, czas trwania zaciągnięcia i przepływ powietrza. Bez nich trudniej jest odtworzyć eksperyment lub ocenić, czy aerozol przypomina to, co konsumenci wdychają i wydychają.
„Aerozol z wapowania nie jest ogólną «czarną skrzynką», którą można wykorzystywać przy dowolnych parametrach do ekspozycji myszy” — pisze.
Według jego przeglądu w trzech australijskich badaniach użyto KangerTech NEBOX, urządzenia wprowadzonego na rynek w 2015. Kwestionuje jego adekwatność wobec nowszych produktów konsumenckich i krytykuje stosowanie w tych urządzeniach o większej mocy płynu zawierającego 18 miligramów nikotyny na mililitr.
W W jednym z tych badań, opublikowanym w 2023, badacze codziennie przez cztery tygodnie umieszczali w każdej klatce dla myszy świeżo wystawiony na działanie substancji bawełniany ręcznik. Zgłosili zmiany w płucach, w tym powiększone przestrzenie powietrzne oraz, w grupie nikotynowej, zmiany w strukturze dróg oddechowych.
Zastrzeżenia Sussmana dotyczą sposobu wytworzenia ekspozycji oraz tego, co te wyniki badań na zwierzętach mogą powiedzieć o dzieciach mieszkających z dorosłymi, którzy wapują.
Dawka docierająca do dziecka
Droga ekspozycji stwarza kolejną komplikację. Myszy wielokrotnie się czyszczą, zlizując substancje z futra. Sussman twierdzi, że takie zachowanie może prowadzić do wzorca spożycia i kontaktu ze skórą, który różni się od ekspozycji u ludzi.
Kwestionuje również próby odtworzenia wydychanego aerozolu poprzez zwykłe rozcieńczanie aerozolu wytwarzanego przez maszynę i dodawanie wilgoci. Twierdzi, że nie odtwarza to zatrzymywania substancji w układzie oddechowym człowieka przed wydechem.
W odniesieniu do pozostałości na powierzchniach podkreśla, że ilość wykryta na tkaninie sama w sobie nie określa, ile trafia do organizmu danej osoby. Na dawkę wpływają powierzchnia kontaktu ze skórą, czas trwania, częstotliwość i masa ciała.
Przyznaje, że długotrwały kontakt małych dzieci z tkaninami oraz powtarzające się wkładanie rąk do ust wymagają szczególnej uwagi.
W obu krytykach domaga się dowodów łączących pomiary eksperymentalne z ekspozycją, której ludzie faktycznie doświadczają. Sussman twierdzi, że ostrzeżenia dotyczące wapowania wymagają takiego powiązania, szczególnie gdy wyniki są wykorzystywane do uzasadnienia traktowania go jak palenia.