- Włoscy naukowcy twierdzą, że niedawna metaanaliza wyolbrzymiła dowody łączące waporyzację z POChP.
- Twierdzą oni, że w większości badań nie uwzględniono odpowiednio historii palenia tytoniu – głównej przyczyny POChP.
- Krytycy podkreślają „odwrotną przyczynowość”, w której osoby z POChP mogą zacząć wapować po postawieniu diagnozy.
- Wzywają oni do tego, aby przyszłe badania opierały się na danych podłużnych i unikały wprowadzających w błąd projektów przekrojowych.
Metaanaliza, w której stwierdzono, że użytkownicy waporyzatorów są narażeni na wyższe ryzyko przewlekłej obturacyjnej choroby płuc (POChP), jest pod ostrzałem badaczy układu oddechowego, którzy twierdzą, że metody badania są błędne, a jego wnioski mylące.
W oryginalnym przeglądzie przeprowadzonym przez Shabil i in. połączono 17 badań obserwacyjnych i stwierdzono, że zarówno obecne, jak i wcześniejsze używanie waporyzatorów wiązało się ze zwiększonym ryzykiem POChP.
Jednak w ostro sformułowanej odpowiedzi trzej włoscy naukowcy argumentują, że ustalenia te opierają się na „krytycznych błędach metodologicznych i koncepcyjnych”, które mogą powodować ryzyko pomylenia redukcji szkód z ich tworzeniem.
W swoim liście Lucia Spicuzza, Francesco Pennisi i Giulio Geraci z Uniwersytetu w Katanii twierdzą, że w analizie nie uwzględniono odpowiednio palenia papierosów, które jest „główną przyczyną POChP”.
Argumentują oni, że większość użytkowników vape to obecni lub byli palacze, co czyni „wysoce prawdopodobnym”, że jakikolwiek związek między vapingiem a POChP „odzwierciedla raczej skutki palenia papierosów, a nie używania e-papierosów per se”.
Powiązania z paleniem tytoniu i brakujące porównania
Autorzy zauważają, że niewiele z włączonych badań uwzględniało kluczowe zmienne dotyczące palenia, takie jak paczkolata (miara łącząca ilość i długość palenia), wiek rozpoczęcia palenia lub lata od rzucenia palenia. Wszystkie te czynniki mają kluczowe znaczenie dla ryzyka POChP. Krytykują oni również brak bezpośredniego porównania między użytkownikami vape i palaczami papierosów.
„Bez porównania ryzyka związanego z używaniem e-papierosów z ryzykiem związanym z paleniem papierosów, analiza nie może dostarczyć informacji w znaczący lub zrównoważony sposób” – piszą.
Odwrotna przyczynowość i problemy z projektowaniem badań
Kolejną poważną wadą, jak twierdzą autorzy, jest brak danych na temat tego, kiedy u uczestników rozwinęła się POChP w stosunku do tego, kiedy zaczęli wapować. Przytaczają oni wcześniejsze badania pokazujące, że badania przekrojowe, które mierzą ekspozycję i chorobę w tym samym czasie, mogą tworzyć fałszywe skojarzenia, jeśli osoby z wcześniej istniejącą POChP przestawią się na waporyzację po postawieniu diagnozy.
„Ten odwrotny związek przyczynowy tworzy fałszywe powiązanie, w którym używanie e-papierosów wydaje się być powiązane z POChP, podczas gdy w rzeczywistości POChP poprzedzała ekspozycję” – zauważają, powołując się na pracę Rodu i Plurphanswat.
Co najważniejsze, włoski zespół podkreśla, że sama metaanaliza wykazała mniejszy, statystycznie nieistotny związek w podłużnych badaniach kohortowych w porównaniu z badaniami przekrojowymi. „Jest to kluczowe odkrycie”, piszą, ponieważ badania kohortowe lepiej ustalają przyczynę i skutek.
Niewiarygodne wyniki i niespójne definicje
Autorzy zwracają również uwagę na to, co nazywają „biologicznie nieprawdopodobnymi” wynikami. Metaanaliza wykazała wyższy iloraz szans dla byłych użytkowników vape niż dla obecnych użytkowników. Jest to przeciwieństwo tego, czego można by się spodziewać, gdyby waporyzacja powodowała POChP.
„Wzorzec ten jest całkowicie spójny z pozostałymi zakłóceniami związanymi z paleniem papierosów”, argumentują, ponieważ wielu byłych vaperów mogło wrócić do palenia lub nigdy nie rzucić papierosów całkowicie.
Dalsze kwestie obejmują nakładanie się zbiorów danych, co może prowadzić do podwójnego liczenia uczestników, oraz niespójne definicje tego, co stanowi obecne, byłe lub kiedykolwiek używane narkotyki. Wiele badań opierało się na samodzielnie zgłaszanych diagnozach POChP, wprowadzając błąd przywoływania i potencjalną błędną klasyfikację.
„W przeglądzie pominięto również szczegółową ocenę ryzyka uprzedzeń” – piszą autorzy, nazywając takie pominięcie „poważną słabością, biorąc pod uwagę dobrze udokumentowane niedociągnięcia w tej dziedzinie”.
Brak dowodów na ryzyko wśród osób nigdy niepalących
Spicuzza i współpracownicy wskazują, że wśród osób, które nigdy nie paliły, nie ma dowodów na to, że waporyzacja zwiększa ryzyko POChP. Powołują się oni na przegląd systematyczny z 2025 r. przeprowadzony przez Caci i in., w którym nie stwierdzono znaczących skutków dla układu oddechowego u osób nigdy niepalących.
Zauważają również, że „przegląd parasolowy” – uważany za najwyższy poziom dowodów – nie wykazał żadnych krótko- ani średnioterminowych zmian w funkcjonowaniu układu oddechowego w przypadku jakiegokolwiek wzorca używania vape.
„Wprowadzające w błąd” twierdzenia przyczynowe
W podsumowaniu autorzy ostrzegają przed wyciąganiem mocnych wniosków z tak wadliwych dowodów. „Resztkowe zamieszanie, odwrotna przyczynowość, biologicznie niewiarygodne wzorce i nakładanie się danych znacznie osłabiają zgłaszane skojarzenia” – piszą.
„Co najwyżej pokazuje, że wielu pacjentów z POChP używało e-papierosów – co można bardziej wiarygodnie wytłumaczyć historią palenia i zmianą zachowań niż szkodliwością e-papierosów”. Dodają, że wyciąganie wniosków przyczynowych z takich danych „jest podobne do twierdzenia, że nikotynowa terapia zastępcza powoduje POChP, ponieważ wielu pacjentów z niej korzystało”.
Autorzy wzywają do większej rzetelności metodologicznej w przyszłych badaniach i ostrożniejszej interpretacji wyników. Wzywają badaczy do skupienia się na danych podłużnych, wyraźnej kontroli czynników zakłócających i unikania nadinterpretacji powiązań.
Korespondencja „Reassessing the link between e-cigarette use and COPD: addressing critical methodological and conceptual flaws” została opublikowana w otwartym dostępie w npj Primary Care Respiratory Medicine.
